Wie is Zapatones de Pelgrim?

Zapatones

Inhoud

Dit is best een lange blog. Maar pelgrims hebben geen haast toch? Wie is Zapatones? Heb je toch haast, dan heb ik een kort antwoord voor je: de meest bekende pelgrim op de Camino naar Santiago de Compostela.

Juan Carlos Lema Balsas, beter bekend als ‘Zapatones’ (grote lompe schoenen) was en is nog steeds een symbool van de Camino naar Santiago. Het verhaal van Zapatones is een interessante en onder Nederlanders wat minder bekend omdat er zo goed als geen informatie over te vinden is op Nederlandstalige websites. Mooi klusje dus voor ons!

Zapatones is overleden op 15 mei 2015 in Pontevedra en zijn boodschap leeft nog steeds voort voor alle pelgrims die onderweg zijn naar Santiago de Compostela:

‘Wees nederig, eis nooit, wees dankbaar voor wat je krijgt, heb respect voor andere pelgrims en voor de mensen die je onderdak en eten bieden’.

Een van de bekendere uitspraken van deze beroemde pelgrim. Laat  me je meenemen in zijn levensverhaal…

Het trieste begin van het leven van Zapatones

Juan Carlos heeft zijn ouders nooit gekend. Hij werd als baby te vondeling gelegd. Op zijn ID heeft altijd gestaan ‘Ouders: Jozef en Maria’. Hij zegt redelijk zeker te zijn dat hij geboren is in Ponte do Porto, Camariñas in 1954. Tot zijn 6e levensjaar is hij opgevangen door de zusters “Irmás da Caridade” in Coruña. Daarna ging hij in dezelfde stad naar ‘El Colegio Salesiano’ die minderbedeelde jeugd opving, ze voorzag van een goede opleiding en zorgde voor een goede opvoeding. Zapatones noemt die school dan ook zijn echte ouders.

Ook heeft hij een tijd in Castrelo, Cambados gewoond waar hij werkte als ober bij restaurant ‘Fariña’. Dat was de tijd waarin hij kennismaakte met de Camino toen hij voor het eerst, samen met de zoon van zijn werkgevers, een dagje meeliep vanuit Cambados. Vanaf dat moment was hij verkocht en besmet met het zo bekende ‘Camino Virus’. Dit lijkt me genoeg bewijs voor wat ik altijd roep: 1 dag op de Camino en het blijft je terugroepen.

Het zaadje van de Camino ontkiemt

Maar elk zaadje heeft daar iets voor nodig. Zapatones heeft een aantal keren gevangen gezeten voor geweldloze diefstalletjes en later ook vanwege het weigeren van de militaire dienstplicht, een ernstige zaak in die tijd. Na zijn tijd in de gevangenis was hij dakloos. In die tijd is vermoedelijk ook zijn drankprobleem ontstaan. Hij had het dus alles behalve makkelijk in zijn leven.

Op een dag, in Santiago, keek hij naar de kathedraal en begon het idee vorm te krijgen. Ene Daniel Otero, een handelaar vlakbij het plein Platerías, had bij zijn winkel een paspop staat met het traditionele pelgrimstenue. Zapatones vroeg of hij het kleed mocht hebben en dat mocht. Marisa, een van de schoondochters van de koopman, zei tegen hem ‘eres un zapatones’ (je bent een zapatones), en dat vond hij leuk klinken. Zijn alter ego werd geboren.

Full-time pelgrim

In 1993, een heilig Jacobus jaar, werd het zijn fulltime baan daar op het grote plein van de kathedraal van Santiago de Compostela. Verkleed als pelgrim liet hij zich daar veelvuldig fotograferen (Zapatones: ‘ik vraag nooit om geld en neem wat me vrijwillig aangeboden wordt’).  Hij liet zijn baard groeien en ging door het leven als eeuwige pelgrim. Rond 2000 wist hij zelfs permanent onderdak te krijgen aan de rivier de Sar. In een periode van bijna 20 jaar is hij tot een symbool van de Camino geworden. Hij bood zijn diensten als gids aan in Santiago en op de Camino (op verzoek van mensen) en vaak ook in opdracht van de lokale overheid en verenigingen. Iedere pelgrim kende zijn verhaal en met hem op de foto gaan hoorde voor velen bij de hele traditie en rituelen rondom het aankomen in Santiago de Compostela.

Zijn klederdracht droeg na verloop van tijd de sporen van het eeuwige pelgrimsleven en begon er, volgens de Koning van Spanje, sterk uit te zien als het tenue van een zwerver. Hij zorgde dat Zapatones een compleet nieuwe outfit kreeg. Sterker nog, de Koning gaf hem het geschenk persoonlijk in het gemeentehuis tegenover de kathedraal en nam hem mee uit eten in een erg chique restaurant (Ou 42). Toen ze vroegen hoe het was geweest zei Zapatones ‘ik heb goed gegeten’.

Hij had weinig vrienden en hoewel hij als pelgrim vaak op de voorgrond stond en erg beroemd was, was hij erg eenzaam. Iets was hem vooral met Kerst erg zwaarmoedig maakte. Een vriend van hem weet te vertellen dat hij ooit, zoals hij zo vaak deed, Santiago binnen kwam wandelen met enkele mensen. Vier mannen en een vrouw vergezelden hem (of andersom?) in de oude binnenstad. Het waren de directeurs van de 5 gevangenissen in Galicië. Ze vochten niet om wie hem gevangen mocht nemen – ze praatten liefdevol over Zapatones en enkele van hun boden onderdak in hun eigen huis aan tijdens de aankomende kerstdagen…

Een pelgrim houdt van z’n wijntje of biertje (‘sin vino no hay Camino’ zeggen ze wel eens – ‘zonder wijn geen Camino’, maar Zapatones hielt er heel erg van. Hij dronk zijn biertjes rustig weg met als argument ‘er zitten anti-oxidanten in’.

Het begin van het einde

Zijn onderdak was niet een van de beste zo aan de vochtige omgeving van de rivier. Het was in huis meestal kouder dan buiten. Zijn gezondheid ging sterk achteruit en in december 2011 liet hij zich vrijwillig opnemen (met advies van allerlei instellingen die hem wilden helpen als hij toezegde zichzelf te willen helpen) in een revalidatiecentrum om zijn alcoholproblemen aan te pakken zodat hij daarna aan een volledig herstel kon werken en zich aan zijn staar kon laten opereren.

Vanaf de geboorte was het leven van Zapatones vol met onheil kunnen we stellen.
Hij is meerdere keren opgenomen geweest vanwege zijn alcoholproblemen en is meer dan eens betrokken geweest bij een verkeersongeluk. De meest ernstige was in 2013, die hem deed belanden in het ziekenhuis. Daarna bood iemand in Padrón hem onderdak aan (gratis). Hij vertrok binnen het jaar toen hij weer enigszins hersteld was.

In de laatste weken van zijn leven keerde hij terug naar zijn geboorteplaats, dit keer om er te blijven.

Op 16 mei is hij daar begraven, gekleed in zijn pelgrimstenue, en een van zijn weinige vrienden zei:  ‘Deze man gaat zeker naar de hemel, want de hel heeft hij hier op aarde al meegemaakt’.

Als je Zapatones niet kent zou ik zeker even kijken bij dit Youtube kanaal: El Camino de las Estrellas.

Ze hebben een hele serie filmpjes gemaakt met hem in de hoofdrol. Op deze manier kan Zapatones virtueel toch nog blijven doen wat hij het liefst deed: jouw gids zijn op de Camino (en wat een kennis had die man!!).

Bekijk het eerste filmpje hier: Zapatones en El Camino de las Estrellas el Camino Portugues.

Maar vergeet vooral niet de rest van de filmpjes te bekijken. Hoewel het in het Spaans is, krijg je veel moois en kennis mee van de Camino en van deze opmerkelijke man en legende.

Zapatones, we wensen je een Buen Camino, waar je ook bent!

Foto bron: Diario Vasco.
Deel dit artikel

Ontdek Meer

FlixBus
Booking.com